وبلاگ رسمی اکبر گلپایگانی

اولین اواز استاد گلپا در منزل مرتضی خان محجوبی

دانلود اولین اواز استاد گلپا در منزل مرتضی خان محجوبی

مقدمه:

امروز بنا به فرمایش استاد اکبر گلپایگانی اولین اواز خصوصی ایشان با نام مستانه را که حول و حوش سال ۱۳۲۹ اجرا گردیده است را تقدیم علاقمندان به هنر می کنیم.این اواز اولین اجرای ضبط شده استاد گلپا می باشد.وقتی با استاد درباره این اواز صحبت می کردم ایشان فرمودند که این اواز را زمانی که ۱۶ یا ۱۷ سال بیشتر نداشته اند در منزل مرتضی خان محجوبی اجرا کرده اند.نکته جالب توجه اینکه استاد زمانی که این اواز را اجرا کرده اند هنوز مشغول یادگیری اواز نزد نور علی خان برومند بوده اند.به علت رفت و امد بزرگان هنر با نورعلی خان برومند بود که پای گلپای جوان هم به مجالس بزرگان و اساتید باز شد و هرگاه هنرمندان دور هم جمع می شدند گلپا هم در این جمع حضور یافته و علاوه بر کسب تجربه و یادگیری اواز، برنامه ای را هم با همکاری نوازندگان بزرگ موسیقی ایران اجرا می کردند.

این برنامه هم یکی از همان برنامه های خصوصی است که استاد گلپا در ان به هنرنمایی پرداخته اند.به علت کمبود امکانات صوتی در ان زمان بسیاری از ان برنامه ها ضبط نشد و برخی هم به صورت نوار ریل ضبط شده که بسیار کمیاب هستند و دست همه کس نیست.این برنامه هم توسط ریل ضبط گردیده است و به یادگار مانده است.

اجرای چنین اواز زیبا و بی نظیری از استاد گلپا در چنین سن و سالی(۱۶ یا ۱۷سالگی)ان هم در حضور اساتید بزرگی همچون:مرتضی خان محجوبی،علی تجویدی،حسین تهرانی،قمرالملوک وزیری،سعادتمند قمی و...واقعا جای تحسین و تمجید دارد.این اواز سالها قبل از ورود استاد به رادیو ضبط اجرا گردیده است و مهارت و استادی ایشان در اجرای گوشه ها در این سن و سال هم کاملا مشهود است.

به علت دعاهای شما عزیزان زمانی که استاد یک عمل جراحی سخت قلب را گذرانده بودند استاد گلپایگانی تصمیم گرفتند که این اواز را هدیه کنند به تمامی علاقمندان موسیقی اصیل ایرانی.امیدواریم با شنیدن این اواز بسیار کمیاب و شنیدنی گوشه ای از محبتهای شما دوستان گرامی و مهربان جبران شود.

ابتدا توجه شما را جلب می کنم به تحلیل این اواز که توسط دوست و همکار فرهیخته و هنرمندم سرکار خانم ازاده حسینی انجام گردیده است:

تحلیل آواز خصوصی استاد گلپا

با همکاری استادان:

مرتضی خان محجوبی (پیانو)

علی تجویدی (ویلون)

حسین تهرانی (تنبک)

قمرالملوک وزیری و حسین تهرانی(ضربی خوانی)

سعادتمند قمی(اواز دوم برنامه)

میر نقی موسوی(مجری برنامه)

در آواز زیبای ابوعطا از متعلقات دستگاه شور می توان رگه هايي از اندوه و حزن يافت. اين آواز بيش از همه نزديك به فرهنگ عاميانه و کوچه باغی یا محله اي است. گاهي آوازهايي در ابوعطا خوانده شده اند كه براي زبان حال مردم كوچه و بازار ملموس تر بوده است. اما در عين اندوهناكي، گوشه هاي مفرح و نشاط آوري نيز در اين آواز وجود دارند، مانند گوشه سيَخي که در حالت ضربي بخصوص داراي هيجاني است كه شنونده را سخت تحت تاثير قرار مي دهد و در نتيجه به قول شادروان استاد جواد معروفي در شنونده اميدواري و شور ایجاد مي كند. ابوعطا يكي از نغمه هاي دستگاه شور مي باشد كه گام یکسانی با این دستگاه دارد و تنها اختلاف آن با خود دستگاه در توقف مكرر روي درجه چهارم (نت شاهد) و درجه دوم (نت ايست) است. بنابراين نت شاهد و محسوس آن در درجه ي دوم دستگاه شور قرار دارد. درجه دوم دستگاه شور داراي ربع پرده است و در نتيجه آواز ابوعطا در بعضي مواقع از درآمد به دستگاه زیبای نوا نزديك مي شود (البته مشابهت دستگاه نوا با نغمه افشاری بیشتر می باشد). آوازی كه با اجراي استاد گلپا مورد تحلیل قرار می گیرد، آوازی زیبا و درخشان از این استاد برجسته آواز به شمار می رود. در اين آواز استاد گلپا همانند اغلب اجراهای ابوعطا از گوشه ي معروف حجاز در بيشتر بخش ها و تحريرهايشان استفاده مي كنند. گوشه حجاز ابوعطا قرابت و نزديكي شگفت انگيزي با گوشه های آواز و نغمه ي دشتي دارد. اين نزديكي با گوشه هاي بسيار زيباي غزال و نهفت دستگاه بسيار شنيدني نوا هم آشكار مي شود گوشه ي چهارباغ اين آواز هم جالب است: انگار خواننده دارد شنونده را پند و اندرز مي دهد! اجراي بخش انتهایی این برنامه خصوصی به حالت ضربي نشاط دستگاه های همايون و ماهور را در شنونده به وجود می آورد. در هر صورت، گوشه ی حجاز از مقام های تابع یا فرعی اين آواز به شمار می رود که وابستگی ریشه ی آن به سرزمین حجاز عربستان می باشد. با توجه به حزن و اندوهی که در آوازهای عربی مخصوصا در سده های گذشته وجود داشته، می شود حدس زد که این گوشه می توانسته گوشه ای غمگین باشند. البته در گذشته گوشه حجاز یا نهفت اهمیتی بسیار بیشتر از امروز داشت و نیازی به فرود آمدن در مقامی دیگر نداشته است. استاد گلپا در این برنامه چنان با تبحر و جذاب گوشه ی حجاز را اجرا می نمایند که نه تنها غم و اندوهی در آن متصور نیست، بلکه شنونده شادمان بر سر جای خود میخکوب می شود.

گوشه هاي مهم آواز ابوعطا عبارتند از: ابوعطا، امیری، گنج سوخته، ده ناصری، میگلی، بهجت افزا، مجلسی، لیلی و مجنون، هزار دستان، زیرکش، حجاز، حیاتی، جغتایی، رهاوندی، شیرین بیان، کرد بیات، گل ملیح، کوچه باغی، محیر ، امیر، خانی، حجاز مصری، کشته و مرده، چهارباغ یا چهارپاره، یتیمک، رامکلی (1)، رامکلی (2)، گبری (1)، گبری (2)، حسن موسی، پهلوی، عشاق، شهر آشوب، مهرگانی، نغمه باربد، شهناز، سلمک، و مثنوی ابوعطا.

تحلیل برنامه:

مقدمه ابوعطا و چهارمضراب شنیدنی با پنجه های معجزه گر استادان محجوبی، تجویدی، و تهرانی (ریتم 8/6)

تحریر درآمد

شعر:

از عقل و ادب هیچ نگویید که امروز

جز حالت شوریده و مستانه ندانیم

درآمد و جمله اول ابوعطا

تحریر درآمد

اشاره به گوشه اوج حجاز

شعر:

گفتند در این خانه یکی دام نهاد است

در دام چنانیم که ما دانه ندانیم

درآمد و جمله دوم

تحریر

همنوازی استثنایی پیانو و تنبک

شعر:

امروز مها خویش ز بیگانه ندانیم

مستیم بدان سان که ره خانه ندانیم

گوشه حجاز

تحریر استثنایی حجاز

شعر:

باده ده و کم پرس که چندان قدحت نیست

کز یاد تو ما باده و پیمانه ندانیم

گوشه حجاز

تحریر دوباره بلبلی حجاز

اشاره به تحریر حاجی حسنی، رامکلی و فرود

ضربی خوانی، در ریتم 8/6(توسط اساتید:حسین تهرانی و قمرالملوک وزیری)، اجرای آواز فوق العاده شنیدنی و بی نظیر در قسمت دوم برنامه (از استاد سعادتمند قمی) که از پرده بالا آغاز می شود و پایان برنامه.

دانلود اواز:

اولین اواز استاد گلپا در منزل مرتضی خان محجوبی

موفق باشید...

+ نوشته شده در پنجشنبه سی ام مهر 1388ساعت 11:53 توسط فرهاد رحیمی |

مقاله-بزم کمیاب از استاد گلپا در مدح حضرت علی

پیام تسلیت استاد اکبر گلپایگانی به مناسبت درگذشت استاد مشکاتیان

"درگذشت هنرمند خلاق و اهنگساز برجسته موسیقی ایرانی پرویز مشکاتیان را خدمت خانواده محترم ایشان و همچنین ملت هنردوست ایران تسلیت عرض می نمایم.

اکبر گلپایگانی

ما هم درگذشت هنرمند ارزنده موسیقی ایرانی زنده یاد استاد مشکاتیان را خدمت تمامی هنردوستان تسلیت عرض می کنیم.روحش شاد و یادش گرامی باد....

با عرض سلام خدمت دوستان و خوانندگان وبلاگ رسمی استاد اکبر گلپایگانی

بعد از مدتها دوری از از شما دوستان گرامی با مطالبی دیگر در خدمت شما مهربان یاران هستیم.مدتها به علت گرفتاری که داشتم نتوانستم در خدمت شما عزیزان باشم و در این مدت هم شایعات بسیار زیادی برای اینجانب درست کردند و عده ای از عزیزان حتی برای بنده مراسم ختم و عزاداری هم گرفتند!

بنده ناراحتی ازاین دوستان ندارم و در این مدت به حد کافی مشکلات و گرفتاری داشته ام که به این شایعات از پیش طراحی شده فکر نکنم.در این مدت با اینکه خیلی از دوستان بنده را فراموش کرده و یادی از من نکردند،دوستان عزیزی هم بودند که مرا مورد لطف و محبت خویش قرار داده و در حل مشکلاتم بسیار مرا یاری نمودند و دلداری دادند.دوستان عزیزی چون سید احسان غفوریان،سرکار خانم ازاده حسینی،ارش خادم،علیرضا مهیجی،فرزاد خرمشی و ... که من از همه این دوستان عزیز که نگران حال من بوده و از طرق مختلف مرا کمک کردند بسیار سپاسگذارم.واقعا باید دوستان واقعی را در لحظات سخت شناخت و من خاک پای این عزیزان هستم.

حرفهای بسیاری در دل دارم که اگر عمری باقی بماند در اینده ای نزدیک انها را بازگو خواهم کرد.البته به علت برخی مسائل کمتر در خدمت شما یاران گرامی خواهم بود ولی همکاران عزیزم در خدمت شما دوستان خواهند بود.در این مدت مشکل بیماری قلبی استاد گلپایگانی هم پیش امد که الحمدالله ختم به خیر شد و ایشان سلامتی کامل خود را به دست اورده اند.دوستان و هنرمندان بسیار زیادی هم در این مدت جویای احوال استاد اواز ایران بودند که بنده از تک تک این عزیزان تشکر می کنم و امیدوارم همیشه سالم و سلامت باشند.از هنرمندان موسیقی پاپ دوست عزیز و هنرمندم سامان(خواننده خوش صدای موسیقی پاپ مقیم خارج از کشور) هم بسیار جویای احوال استاد بودند که من از ایشان نیزبسیار سپاسگذارم.

برای همه شما عزیزان ارزوی سلامتی و موفقیت دارم.

دوست و برادر کوچک شما”فرهاد رحیمی”

در ادامه مقاله ای از دوست عزیز و فرهیخته ام اقای محمدرضا ممتاز واحد را تقدیم شما می کنم:

با عرض سلام خدمت خوانندگان عزیز

وبلاگ رسمی استاد اکبر گلپایگانی

با دوست عزیز و یارو یاور دیرینم جناب فرهاد خان رحیمی بر ان شدیم که به امید خدا هرازگاهی مطالبی را اماده و تقدیم شما فرهیختگان نماییم.

این بار نیز یکی یکی از مقاله های اینجانب که به مناسبت اخذ نشان پیکاسو توسط استاد گلپا(مارس ۲۰۰۷) در روزنامه وزین اعتماد ملی مورخ ۲۲/۱/۸۶ به چاپ رسید را تقدیم حضورتان می کنیم.لازم به ذکر است که استاد عزیزمان در حدود یک سال بعد(یعنی سال ۲۰۰۸) موفق به اخذ نشان انسان دوستی نیز شدند ولی این مقاله مربوط به یک سال قبل از این رویداد ملی است.

امید است که مقبول نظر افتد.

با احترام محمد رضا ممتاز واحد

افتخاری دیگر

افرینش اسمانها و زمین،همراه با موسیقی خلقت اغاز شده و ادامه یافته است.با خلقت انسان،این اشرف مخلوقات الهی با بهره گیری از موسیقی طبیعت و تقلید ان نخستین پایه های موسیقی را بنا نهاد و در این میان اواز قدم اول بود.اواز اکمل الآلات الموسیقی و در عین حال سخت ترین انهاست زیرا که حلق و حنجره ادمی جاندار است و مهار کردنش بسیار سخت و مشکل و پس از پی بردن تحقیقی و تدریجی بشر نخستین به ساز و الآت ضربی ،بادی و بعدها کششی،ساز و اواز همراه شد.ولی با مطالعه در سیر تکوینی موسیقی بشری در اعصار مختلف در می یابیم که اواز تاثیر بسزایی در روح و روان ادمی داشته است.

در دوران قاجار به سبب اهمیت و علاقه پادشاهان این سلسله به موسیقی،پس از رکودی طولانی مدت،اوازه خوانان و خوانندگانی صداها و سبک های مختلف امدند،ولی در این میان چند هنرمند همیشه مستثنی بوده اند.یکی از این مشاهیر موسیقی اوازی ایران "استاد اکبر گلپایگانی" است.خدمات و افتخار افرینی های او به حدی است که صدها رساله و کتاب می طلبد و در این مجمل نمی گنجد.

"دهه سی"به قول قریب به اتفاق موسیقیدانان پیشکسوت از بحرانی ترین دوره های موسیقی اصیل ایرانی بوده و حتی به مراتب بحرانی تر از دوران کنونی.نخستین بارقه های موسیقی جاز بعد از جنگ جهانی دوم توسط حمید قنبری و جمشید شیبانی و پس از ان توسط هنرمندانی چون ویگن،منوچهر و روانبخش به اوج خود رسید و از ان طرف موسیقی عربی و هنرمندان ان که تاثیر و نفوذ بسیاری در مردم ان زمان داشتند نظیر شفیعی،قاسم جبلی و بهرام سیر و همچنین خوانندگان تصنیف خوان مرد و زن که در قالب موسیقی ایرانی ترانه خوانی می کردند چنان جو و فضایی را ساخته بودند که به "اواز ایرانی"اقبالی نشان داده نمی شد و گوش مردم در پی شنیدن ان نبود.گرچه در ان دوران اوازه خوانان بزرگی چون ادیب،تاج،بنان،فاخته ای،دردشتی و عبدالعلی وزیری حضوری سنگین داشتند ولی گوش اجتماع در پی یک صدا و سبک نوین بود.در این میان جوانی کارازموده که سالیان سال از محاضر بزرگان موسیقی ایران نظیر"سید حسین طاهرزاده" ،"نورعلی خان برومند"،"اسماعیل قهرمانی"،"ادیب خوانساری"،"ابولحسن صبا"،"حاج اقا محمد ایرانی مجرد" بهره گرفته بود،در "موسیقی ایرانی" و در "اواز" چنان انقلابی به پا کرد که تا چند دهه پس از ان اثار و شواهدش کاملاً باقی است.جوانی که سنش به بیست و شش نمی رسید ولی با سعی و تلاش و کوشسش و ممارست و مهمتر از این ها با ابتکار و خلاقیت خود سبکی را ارائه داد که سبب اشتی دوباره مردم با اواز ایرانی شد.اری او اواز ایرانی را دوباره احیا کرد و با همکاری در برنامه گلها،برنامه هایی اجرا نمود که تا ابد بر تارک موسیقی ایران خواهد درخشید.هنرمندی که تنها به داشتن صدای خوب و حنجره توانا و ردیف دانی و ردیف خوانی اکتفا نکرد که اگر ملاک این ها را قرار می داد که دیگر"گلپا" نمی شد.شعر شناسی و تطبیق و تلفیق درست شعر و موسیقی و بیان صحیح و فصیح شعر،به کار بردن ادوات تحریری متنوع و مختلف،استفاده از تمام ابعاد صدا(در اصطلاح بازی با صدا)،مردم شناسی،روانشناسی و جامعه شناسی مردم و جامعه زمان خویش و همچنین ابتکار و خلاقیت و نواوری که سرلوحه تمام اثارش است.ایشان یکی از چهار خواننده گلهای جاویدان(بنان،فاخته ای،گلپایگانی و شهیدی) شناخته شده و محال است که اگر از اواز و برنامه گلها صحبتی شود و نامی از گلپا به میان نیاید و بدون تردید این امر نشات گرفته از نفوذ صدا و سبک نوینش در بطن این مرزو بوم و در موسیقی اوازی و توده مردم است.

پس از انقلاب و تغییراتی که در سیر موسیقی ایران پدید امد،خیلی از بزرگان موسیقی خواسته و ناخواسته دست از فعالیت کشیده و کنج انزوا اختیار کردند و گلپا نیز چنین شد،البته از نوع ناخواسته اش؟!در این دوران هم یک لحظه ارام ننشسته و از هر طرق در جهت حفظ و اشاعه موسیقی ایرانی خاصه اواز همت گمارد.سالیان سال بر روی دستگاه راست پنجگاه مطالعه و تحقیق کرده و به شیوه خود که سبک کاملاً نو و بدیعی است به مرکب خوانی یا به اصطلاح گدار می پردازد و به راحتی از هر دستگاه وارد دستگاه یا مایه اوازی دیگر می شود.به طوری که راست پنجگاه روایت شده او توسط مجامع بزرگ هنری جهان پزیرفته شده و در ان جا تدریس می شود و خود استاد سالها در یونسکو به عنوان سفیر موسیقی ایران به تدریس این شیوه پرداخته و هنرجویان خود را ابتدا با اموختن راست پنجگاه و نوا به شکلی جلو می برد که هنرجو در این حین خود به خود تمامی الحان و ردیف های دستگاهی را اموخته و به انان مسلط می شود که در نوع خود شیوه ای بدیع و کاملاً جدید است.خاطر نشان می سازد که ردیف راست پنجگاه روایت شده ایشان به عنوان ردیف مرجع در مقطع فوق لیسانس دانگشاه هنر شناخته شده است.(این ردیف با نوای دل انگیز سنتور میلاد کیایی همراه است)ایشان به غیر از تدریس در یونسکو در سایر محافل و دانشگاههای معتبر موسیقی جهان سابقه تدریس،سخنرانی و اجرای برنامه داشته است.گلپا از پیشگامان معرفی موسیقی ایران در محافل معتبر جهانی است و در سال 1963 همراه با علی اصغر بهاری و نورعلی خان برومند در سازمان یونسکو به اجرای برنامه پرداخت که تا قبل از ان بی سابقه بوده است.همچنین در همان سال همراه با فرهنگ شریف و تونی به مدت هجده جلسه به تدریس اواز و موسیقی ایرانی در دانشگاه U C L A پرداخت.استاد گلپایگانی اولین و تنها خواننده ایرانی است که در سال 1995 موفق به دریافت "دکترای اواز از دانشگاه کلمبیای امریکا" شد و همچنین در سال 2002 مفتخر به دریافت "دکترای اقتصاد و هنر از یونسکو" گشت و بسیارند از این نشانها و درجه های لیاقت از "دکترا و شیر طلائی بوداپست" گرفته تا اخذ"دکترای افتخاری از دانشگاه تهران و دانشگاه شیراز"!

و در روزهای اخر اسفند 85(مارس 2007)هم افتخاری دیگر برای ایران و فرهنگ و هنرش.اخذ نشان پیکاسو در مجلس سنا از دست ژاک شیراک رئیس جمهور وقت فرانسه.نشانی که هر چهار سال یکبار به هنرمندی که کار اصیل و فرهنگی می کند واگذار می شود و ارزش ان مانند جایزه اسکار در سینماست.

اری این خدمات و افتخارات بر کسی پوشیده نیست حال اگر توسط جراید و رسانه ها عنوان شود یا نشود.با پیشرفت تکنولوژی و عصر ارتباطات از ماهواره ها گرفته تا اینترنت،انسان امروزی از اخبار و اتفاق های مهم روز غافل نمی شود.هنرمندی که عمر شریفش را در جهت حفظ و اشاعه موسیقی اصیل ایرانی طی کرد و هنوز نیز در سنین بیش از هفتاد سال دست بردار نیست و از هیچ تلاش و کوششی دریغ نمی کند.استادی که صدایش از مرزهای این کشور فراتر رفته و یک هنرمند فرا ملّی است و اروپائیان و سایر ملل با صدا و سبک او اشنایند.خدمات او در موسیقی ایران به حدّی است که یکی از استادان فن نقل می کرد که ما اگر تا اخر عمر خویش هم بکوشیم نمی توانیم ذره ای از خدمات انکار ناپذیر استاد اکبر گلپایگانی را به جا اوریم و به راستی او حقی عظیم بر گردن فرهنگ و هنر ایران دارد.

گلپا عاشق ایران است و به ایران و ایرانی عشق می ورزد.در دهم اسفند ماه 1385 وقتی پس از سالها یکی از اوازهای او در برنامه نیستان رادیو فرهنگ پخش شد چنان شور و شوقی مردم را فرا گرفت که قلم از وصفش عاجز است.در ان برنامه دو ساعته بیش از پنجاه تماس تلفنی پخش شد و مردم هر یک با شکلی از بغض و اشک و اه گرفته تا پرخاش و دعوا نسبت بی انصافان روزگار عکس العمل خویش را نشان دادند و این خود گواه مقام گلپا در نزد هموطنانش است و بر هیچکس پوشیده نیست.هنرمندی که با داشتن امکانات فراوان هیچگاه جلای وطن نکرد و به عشق مملکت و فرهنگ و هنر غنی و مردم شریفش سوخت و ساخت و در مقابل وطن فروشان با افتخار سربلند کرد و بانگ سر داد:

به خدا قطع کند خصم اگر سر زتنم به جهانی ندهم ذره خاک وطنم

استاد اکبر گلپایگانی و هنرمندانی چون او ارزش و منزلتی بس بالاتر از این مقاله و امثال این مقاله ها دارند و وجود دردانه انان چنان گنجینه ای ذیقیمت در موسیقی امروز ماست."گرامی اش بداریم،هنوز نفس می کشد."

این مقاله به تاریخ 22/1/86 در روزنامه اعتماد ملی به چاپ رسید.

نگارش:محمد رضا ممتاز واحد

بزم خصوصی از استاد گلپایگانی در مدح حضرت علی

برای امروز یکی از اجراهای خصوصی و کمیاب استاد گلپایگانی را که همراه با عود امیر پازوکی و در مدح حضرت علی اجرا گردیده است را برای دانلود در وبلاگ قرار می دهم و مطمئن هستم که مورد توجه عموم هنر دوستان قرار خواهد کرد.این اجرا یکی از احساسی ترین و استثنایی ترین اجراهای استاد گلپا می باشد.

لینک ۱:

استاد گلپا-بزم در مدح حضرت علی

لینک ۲:

استاد گلپا-بزم در مدح حضرت علی

موفق باشید...

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و دوم شهریور 1388ساعت 11:35 توسط فرهاد رحیمی |